Türk–Azerbaycan askerî kardeşliğinin tarihî temelleri
E.kur.Alb Akif GASIMOV
Kafkasya Güvenlik Uzmanı
1918 yılı, Azerbaycan ve Türkiye tarihinin en önemli ortak askerî dönemlerinden biridir. O günlerde Azerbaycan’ın güvenliği ve Bakü’nün geleceği ciddi bir tehdit altındaydı. Azerbaycan hükûmetinin yardım talebi üzerine Osmanlı Devleti, Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu’nu teşkil ederek Azerbaycanlı askerlerle birlikte mücadeleye başladı.
Bu harekâtın en önemli özelliği, Osmanlı ve Azerbaycan askerlerinin aynı cephede, aynı hedef doğrultusunda omuz omuza savaşmasıydı.
Osmanlı tarafında Harbiye Nazırı Enver Paşa, Kafkas İslam Ordusu Komutanı Nuri Paşa ve üst komuta kademesinde Halil Paşa öne çıkarken; Azerbaycan tarafında Korgeneral Səməd bəy Mehmandarov, Korgeneral Ali Ağa Şıhlinski, Tümgeneral İbrahim Ağa Usubov, General-mayor Həbib bəy Səlimov, Hamid Bey Kaytabaşı, Süleyman Bey Efendiyev, İbrahim Ağa Vekilov ve Feyzullah Mirza Kaçar gibi komutanlar önemli görevler üstlendiler.
Gökçay, Salyan, Ağsu, Kürdemir ve Şamahı hattındaki çatışmaların ardından Kafkas İslam Ordusu Bakü’ye yöneldi. 15 Eylül 1918’de yaklaşık 30 saat süren ağır çatışmaların ardından Bakü ele geçirildi.
Bu zaferin arkasında yalnızca askerî güç değil; komuta tecrübesi, yerel arazi bilgisi, lojistik destek, Azerbaycanlı askerlerin ve halkın katkısı ile Osmanlı birliklerinin savaş tecrübesi vardı.
Azerbaycan’ın kurtuluşu uğrunda yaşanan mücadelelerde 4.000’den fazla asker ve subayın şehit olduğu, Kafkas İslam Ordusu’nun kayıpları arasında ise 1.130 Anadolu askerinin şehit bulunduğu belirtilmektedir.
Bu nedenle Bakü Harekâtı’nı yalnızca bir askerî operasyon olarak görmek doğru değildir. Bu harekât, Türk ve Azerbaycan askerlerinin ortak iradesinin, dayanışmasının ve fedakârlığının tarihî bir örneğidir.
Aradan geçen 108 yıla rağmen o gün cephede kurulan kardeşlik bugün de yaşamaktadır. 1918’de aynı cephede savaşan Türk ve Azerbaycan askerlerinin mirası, bugün iki ülkenin askerî eğitim, ortak tatbikat, savunma sanayii ve güvenlik iş birliği alanlarındaki yakın ilişkilerinde devam etmektedir.
15 Eylül 1918, sadece Bakü’nün kurtuluş tarihi değil; Türk–Azerbaycan askerî kardeşliğinin tarihe geçen en güçlü sembollerinden biridir.
Allah bütün şehitlerimize rahmet eylesin.
BİR MİLLET, İKİ DEVLET, TEK ORDU – AZERBAYCAN TÜRKİYE
