Türkmeneli bölgesi, tarihi olarak Irak Türkmenlerinin bölgesi ve Suriye Türkmenlerinin bölgesinin bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Irak Türkmeneli bölgesi ve Suriye Türkmeneli bölgesi, Türkmeneli’nin parçalarıdır. Türkmeneli esasen Türkeli’nin bir parçasıdır. Türkeli, Türkiye’nin bir başka tarihsel adlandırmasıdır. Türkmeneli, Irak Türkleri ve Suriye Türklerinin yaşadığı alandır. Ortadoğu Türklerinin diğer adlandırması ise Türkmen’dir. Osmanlı Devleti’nde talihi Halep vilâyeti, bugün ki Suriye’nin kuzey yarısıdır. Osmanlı Devleti’nde tarihi Musul vilâyeti ise bugün ki Irak’ın kuzey bölümüdür. Her ikisi de tarihte Türkmenlerin çoğunluk olduğu yerlerdi. Osmanlı Devleti’nde Halep kenti, Lâzkiye kenti, Kerkük kenti ve Erbil kenti Türkmenlerin büyük çoğunluk olduğu yerler olmuştur. Bugün de bu Halep vilayet ve Musul vilayet bölgelerinde büyük bir Türkmen nüfusu vardır. Tarihi Halep vilâyetinde günümüzde Halep, İdlib, Rakka ve Haseke illeri büyük bir bölümüyle yer almaktadır. Tarihi Musul vilâyetinde bugün Musul, Erbil, Kerkük ve Süleymaniye illeri yer almaktadır. Irak’ın Süleymaniye ilinde Türkmen nüfusun %15-20 dolaylarında olduğu düşünülmektedir. Kerkük ilinde Türkmenlerin en kalabalık topluluk olduğu tahmin edilmektedir. Erbil ilinde Türkmen nüfus oranıyla ilgili %25-40 arası tahminler yapılmaktadır.
Musul ilinde de büyük bir Türkmen nüfusu vardır. Irak’ta iç çatışma sürecinde, 1 milyonun üzerinde Türkmen’in, ülkenin güneyinde Basra-Necef hattına yerleştiği tahmin edilmektedir. Bağdat ilinin merkezinin dış çeperleri ve söz konusu ile bağlı Bedre kentinde ciddi bir Türkmen nüfusu olduğu bilinmektedir. Mendeli, Hanekin, Karatepe, Kuştepe (Erbil), Köysancak (Erbil), Altunköprü, Dakuk, Akra (Musul), Amirli önemli Türkmen yerleşimleridir. Diyala, Sincar ve Bakuba’da Türkmen nüfus vardır. Samarra halkı Türk bakiyesidir. Telafer, Tuzhurmatu ve Taze Hurmatu, il büyüklüğündeki Türkmen kentleridir. Irak’ta iç çatışma sonrası Türkmenler kentlerinde toparlanma gayretindedir. Türkiye-Irak ortaklığındaki Kalkınma Yolu Projesi Irak Türkmen bölgesinden geçecektir. Özellikle Telafer, Kerkük ve Tuzhurmatu gibi Türkmen kentlerinin Kalkınma Yolu güzergâhı üzerinde oldukları anlaşılmaktadır.
Suriye’de iç savaş sonrası bütün ülke toparlanma sürecine girmiştir. Türkiye’de tahmini olarak 7 milyon Suriyeli bulunmaktadır. Türkiye’deki Suriyelilerin %40’ına yakınının Halep ilinden geldiği düşünülmektedir. Bunların büyük çoğunluğu Türkmen ve Araplaşmış Türkmen’dir. İç savaş sonrası Halep kenti ve ili hızla toparlanmaktadır. Tahmini nüfusunun il geneli için 2,5-3 milyon olduğu düşünülmektedir. Ciddi bir Türkmen nüfus barındırmaktadır. Suriye’de yanı sıra Lâzkiye, Tartus, Çobanbey (El Rai), Cerablus Azez, El Bab, Münbiç, Afrin, Haseke, Rakka merkez, Sulluk, Tel Abyad, Hama, Humus, Bayırbucak, Golan, Şam ve Kuneytra’da Türkmenler çoğunluk ya da yoğunluk olarak yaşamaktadır.
Suriye’nin toparlanma sürecinde Türkiye aktif olarak rol oynamaktadır. Bu noktada Türkiye’den Halep’e yüksek hızlı tren projesi, konvansiyonel hatların modernizasyonu projesi ve Şam Havalimanı projesi Türkiye insiyatifinde görünmektedir. Bu süreçte Suriye Türkmeneli bölgesinin de her açıdan toparlanması beklenen bir durumdur. Suriye’de Türk Kontrol Bölgeleri önemli ölçüde Türkmeneli yerleşimlerini içermektedir. Fırat Kalkanı, Barış Pınarı ve Afrin Türk Kontrol Bölgelerinde mevcut durumda Türkiye’nin kurduğu devlet, eğitim, sağlık, ulaştırma, askeri, polis ve kentsel altyapı söz konusudur. Bu, ciddi ve temel bir destekleyici unsurdur.
Türkiye-Irak Kalkınma Yolu Projesiyle birlikte düşünüldüğünde Irak-Suriye Türkmeneli’nin entegrasyonu için kuvvetli imkânlar oluşmaktadır. Bu kapsamda Suriye’deki ve Irak’taki Türkmeneli’nin önemli kentleri belirlenerek, nüfus, nüfus yoğunluğu, yaşanabilirlik gibi parametrelere göre ele alınması gerekmektedir. Ardından ilgili istatistiki çalışmalarla Türkmeneli bölgesinin bir bütün olarak altyapı entegrasyonu analiz edilmelidir. Bu kapsamda öncelikli kentler belirlenerek, Türkmeneli bölgesinin Irak ve Suriye’deki gelişme trendinin yönü belirlenmeli ve siyasi-ekonomik-altyapı adımları bu bağlamda atılmalıdır.
