Azerbaycan edebiyatında üç kuşak boyunca devam eden bir sanat geleneği vardır: Nigar Refibeyli, Resul Rıza ve Anar Rızayev. Bu üç isim, şiirden romana uzanan güçlü bir edebiyat mirasının temsilcileridir.
- yüzyıl Azerbaycan şiirinin zarif seslerinden biri olan Nigar Refibeyli, 1913 yılında Gence’de doğmuştur. Babası Hudâdat Bey Refibeyli, bir cerrah olarak Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti döneminde önemli görevler üstlenmiştir. Babasının Sovyetler Birliği’nin kurulmasının ardından tutuklanarak kurşuna dizilmesi, Refibeyli’ninçocukluk yıllarında derin izler bırakmıştır.
Eğitimini Bakü’de sürdüren Nigar Refibeyli, genç yaşlardan itibaren edebiyata yönelmiş ve ilk şiirini 1928 yılında yayımlamıştır. 1934 yılında yayımlanan “Şiirler” adlı kitabı ile Azerbaycan edebiyatında dikkat çeken bir isim hâline gelmiştir. Şiirlerinde insan sevgisi, doğa, annelikduygusu ve vatan sevgisi gibi temaları sade ama etkileyici bir dille işlemiştir. Zarif ve duygulu anlatımıyla Nigar Refibeyli, Azerbaycan şiirinde kadın şairlerin güçlü temsilcilerinden biri olarak kabul edilmiştir.
Refibeyli’nin bazı şiirleri zamanla bestelenerek geniş kitlelere ulaşmış; “Neyleyim” adlı eseri, Türkiye’de “Ala Gözlüm” adıyla da bilinen ve sevilen eserler arasında yer almıştır.
Nigar Refibeyli’nin hayatında önemli bir yer tutan isimlerden biri de Azerbaycan şiirinin güçlü kalemlerinden Resul Rızadır. Refibeyli ile evlenen Resul Rıza, modern Azerbaycan şiirinin gelişiminde önemli rol oynamış bir şairdir. Şiirlerinde çağdaş düşünceyi, insanın iç dünyasını ve zamanın ruhunu ele alan Resul Rıza, Azerbaycan şiirine yeni bir ifade biçimi kazandırmıştır. “Renkler”, “İnsan Kalbi”, “Günlerin Bir Günü” ve “Pencereler” gibi eserleriyle modern Azerbaycan şiirinin önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilmiştir.
Bu sanatçı çiftin oğulları Anar Rızayev ise böyle bir kültür ortamında yetişmiş ve ilerleyen yıllarda Azerbaycan edebiyatının en tanınmış yazarlarından biri olmuştur. Romanları, hikâyeleri ve senaryolarıyla geniş bir okuyucu kitlesine ulaşan Anar, özellikle “Beş Katlı Evin Altıncı Katı”, “Ak Liman” ve “Dante’nin Jübilesi”, “Bir Fırsat Bulsam” gibi eserleriyle tanınmaktadır. Bugün Anar, Türkiye’de de en çok bilinen Azerbaycanlı yazarlardan biridir.
Nigar Refibeyli, Resul Rıza ve Anar’ın hikâyesi, Azerbaycan edebiyatında sanatın bir aile içinde nasıl kök salabildiğinin güçlü bir örneğini göstermektedir. Bu üç isim, farklı kuşaklarda ürettikleri eserlerle yalnızca Azerbaycan edebiyatını zenginleştirmekle kalmamış, aynı zamanda Türk dünyasının ortak kültür ve edebiyat mirasına da kalıcı katkılar sunmuştur.
