Türkiye Selçuklu Devleti, 13. yüzyıl boyunca Anadolu’nun siyasî, ekonomik ve kültürel gelişiminde belirleyici bir rol oynamıştır. Ancak özellikle 1243 yılında gerçekleşen Kösedağ Savaşı sonrasında Selçuklu Devleti’nin Moğol hâkimiyeti altına girmesi, merkezi otoritenin giderek zayıflamasına yol açmıştır. Moğol baskısı ve iç siyasî mücadeleler, Selçuklu yönetim mekanizmasının giderek parçalanmasını hızlandırmış ve Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde yerel Türk beylerinin güç kazanmasına zemin hazırlamıştır. Bu süreçte ortaya çıkan beylikler, Selçuklu devlet geleneğinden tamamen kopmuş yapılar değildir. Aksine birçok beylik, Selçuklu idarî ve askerî teşkilatını örnek alarak kendi yönetim yapılarını oluşturmuştur. Bu durum, Anadolu’daki Türk siyasî varlığının kesintiye uğramadığını, aksine farklı hanedanlar aracılığıyla devam ettiğini göstermektedir.
Bu bağlamda Konya ve Beyşehir havzasında hüküm süren Eşrefoğulları Beyliği, Anadolu’daki Türk siyasî devamlılığının önemli temsilcilerinden biri olarak dikkat çekmektedir. 13. yüzyılın sonlarında Eşrefoğlu Süleyman Bey (1280-1302) tarafından kurulan bu beylik, kısa süreli varlığına rağmen bölgede güç dengelerinde ve Anadolu’daki Türk-İslam kültürel mirasının korunması ile geliştirilmesinde önemli bir rol üstlenmiştir. Selçuklu siyasî ve idarî mirasının devamı niteliğindeki Eşrefoğulları Beyliği, Beyşehir merkezli bir siyasî yapılanma kurarak bölgenin ekonomik, kültürel ve sosyal gelişimine katkıda bulunmuştur.
Eşrefoğulları Beyliği’nin kurucusu olan Eşrefoğlu Süleyman Bey, Selçuklu hizmetinde bulunmuş bir Türkmen beyidir. Selçuklu Devleti’nin otoritesinin zayıflamasıyla birlikte Süleyman Bey, Beyşehir ve çevresinde siyasî hâkimiyet kurarak bağımsız bir beylik teşkil etmiştir. Beyliğin merkezi olan Beyşehir, coğrafi konumu itibarıyla önemli ticaret yollarının kesiştiği stratejik bir noktada yer almaktadır. Eşrefoğlu Süleyman Bey’in siyasî faaliyetleri yalnızca askerî başarılarla sınırlı değildir. Süleyman Bey, bölgede idarî düzenin tesis edilmesine yönelik çeşitli girişimlerde bulunmuş ve Selçuklu idarî geleneğini sürdürmeye özen göstermiştir. Bu çerçevede vakıfların kurulması, şehirlerin imarı ve dini yapıların inşa edilmesi gibi faaliyetler beyliğin siyasî meşruiyetini güçlendiren önemli unsurlar olmuştur.
Beyliğin yönetim yapısı büyük ölçüde Selçuklu devlet geleneğinden etkilenmiştir. Bey, siyasî otoritenin merkezinde yer almakla birlikte askerî ve idarî görevleri yerine getiren çeşitli görevliler de yönetim mekanizmasının işleyişinde önemli rol oynamıştır. Beyliğin askerî gücü ise büyük ölçüde Türkmen savaşçılara dayanmıştır. Uç bölgelerinde yaşayan Türkmenler sınırların korunmasında ve siyasî otoritenin güçlendirilmesinde önemli bir işleve sahip olmuştur. Bu askerî yapı, Anadolu beyliklerinin genel karakteristik özelliklerinden biridir.
Eşrefoğulları Beyliği’nin Anadolu tarihindeki önemini belirleyen unsurlardan biri de kültürel ve mimari faaliyetleridir. Beyliğin merkezi olan Beyşehir, bu dönemde önemli bir şehirleşme süreci yaşamıştır. Şehirde inşa edilen camiler, medreseler ve diğer kamu yapıları bölgenin kültürel gelişimine katkıda bulunmuştur. Bu yapıların en dikkat çekici örneklerinden biri Eşrefoğlu Camii’dir. 14. yüzyılın başlarında inşa edilen bu cami, Anadolu Türk mimarisinin en önemli eserlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ahşap sütunlu cami mimarisinin en güzel örneklerinden biri olan bu yapı, Selçuklu mimari geleneğinin Beylikler döneminde de sürdüğünün kanıtıdır. Dini yapıların yanı sıra şehirlerin imarı, ticaret yollarının güvenliğinin sağlanması ve ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi gibi girişimler de beyliğin bölgedeki gelişime katkıda bulunduğunu göstermektedir. Bu kültürel faaliyetler, Anadolu’da Türk-İslam medeniyetinin kökleşmesinde önemli rol oynamıştır.
